A relação entre o Direito Internacional e o Direito Interno no contexto da pluralidade das ordens jurídicas

AutorAndré de Carvalho Ramos
CargoProfessor Associado da Faculdade de Direito da Universidade de São Paulo (Largo São Francisco), Doutor e Livre-Docente em Direito Internacional, Procurador Regional da República
Páginas97-132
97
Α Ρελαο Εντρε ο ∆ιρειτο Ιντερναχιοναλ ε ο ∆ιρειτο Ιντερνο νο Χοντεξτο δα Πλυραλιδαδε δασ Ορδενσ
ϑυρδιχασ
Α ρελαο εντρε ο ∆ιρειτο Ιντερναχιοναλ ε ο ∆ιρειτο Ιντερνο νο
χοντεξτο δα πλυραλιδαδε δασ ορδενσ ϕυρδιχασ
Ανδρ δε Χαρϖαληο Ραµοσ1
Ρεσυµο. Ο πρεσεντε αρτιγο ϖισα αναλισαρ ο νοϖο φενµενο δα πλυ−
ραλιδαδε δασ ορδενσ ϕυρδιχασ, ενφοχανδο οσ ασπεχτοσ δε χονϖεργνχια
ε διϖεργνχια εντρε ο ∆ιρειτο Ιντερναχιοναλ ε ο ∆ιρειτο Ναχιοναλ. Πορ
          
  
διρειτο ιντερναχιοναλ ε ο διρειτο ιντερνο.
Αβστραχτ. Τηισ αρτιχλε αιµσ το αναλψσε τηε νεω πηενοµενα οφ τηε
λεγαλ πλυραλισµ τρεατιεσ ιν Βραζιλ, φοχυσινγ ον τηε χονϖεργενχε ανδ
διϖεργενχε οφ τηε ιντερνατιοναλ λαω ανδ τηε νατιοναλ λαω. Ατ τηε ενδ,
  
   
ιντερνατιοναλ ανδ νατιοναλ λαω.
Α προποστα δο αρτιγο: α ρελαο εντρε ο διρειτο ιντερναχιοναλ ε
ο διρειτο ιντερνο.
Ο ∆ιρειτο Ιντερναχιοναλ  υµα ρεαλιδαδε ιµπρεσσιοναντε νο Βρασιλ
     
αδεριυ α χεντενασ δε τραταδοσ νοσ µαισ διϖερσοσ πλανοσ (υνιϖερσαλ, ρε−
 
διπλοµασ νορµατιϖοσ δε σοφτ λαω.   
τραδυζιδασ εµ τεξτοσ ιντερναχιοναισ ε ο Βρασιλ  υµ δοσ πασεσ µαισ
αλχανχε,

    
1 Professor Associado da Faculdade de Direito da Universidade de São Paulo (Largo São
Francisco), Doutor e Livre-Docente em Direito Internacional, Procurador Regional da República.
anuario001.indd 97 10/8/2012 2:47:25 PM
98 VII ANUÁRIO DE DIREITO INTERNACIONAL
συασ νορµασ.

ινσερε ο διρειτο ιντερναχιοναλ νο επιχεντρο δα τεµ〈τιχα δα πλυραλιδαδε
δε ορδενσ ϕυρδιχασ θυε δισπυταµ α ρεγνχια δα ϖιδα σοχιαλ νο σχυλο
ΞΞΙ.
Α τεµ〈τιχα  ορδενσ ϕυρδιχασ πλυραισ2,   φρυτο ϕυσταµεντε δα
   
       
Ηυµανοσ, ετχ.), θυε οχυπα τεµ〈τιχασ ουτρορα ρεσερϖαδασ αο ∆ιρειτο
Ναχιοναλ.
        
νοτα: ναδα, ηοϕε, εσχαπα αο φυρορ νορµατιϖο ιντερναχιοναλ, θυε ποσ−

Πεναλ, Προχεσσυαλ, ετχ.,).

ϖιϖνχια εντρε ο ∆ιρειτο Ιντερναχιοναλ ατυαλ ε ο ∆ιρειτο Ιντερνο. Πελο






Πορ συα ϖεζ, ο ∆ιρειτο Ιντερναχιοναλ αδοτα υµ υνιλατεραλισµο ιντερ−


3. Εσσα συπρεµαχια







2 DELMAS-MARTY, Mireille. Le pluralisme ordonné. Paris: Seuil, 2004.
3 Ιν ϖερβισ


anuario001.indd 98 10/8/2012 2:47:25 PM
99
Α Ρελαο Εντρε ο ∆ιρειτο Ιντερναχιοναλ ε ο ∆ιρειτο Ιντερνο νο Χοντεξτο δα Πλυραλιδαδε δασ Ορδενσ
ϑυρδιχασ
Χονσεθεντεµεντε, ο Βρασιλ  πορ συα λιϖρε ϖονταδε  ποσσυι αγορα
τεξτοσ νορµατιϖοσ δε ορδενσ διϖερσασ (δε µατριζ χονστιτυχιοναλ ε δε
µατριζ ιντερναχιοναλ) θυε ποδεµ χολιδιρ ε, παρα πιοραρ, ποδε εξιστιρ
interpretação diversa sobre o mesmo diploma (o Supremo Tribunal
Φεδεραλ ιντερπρετανδο ασ νορµασ ιντερναχιοναισ ινχορποραδασ ιντερνα−
mente de modo dissonante dos órgãos criados pelos próprios trata
dos). Se não avançarmos na análise do fenômeno da pluralidade das
ordens jurídicas surge o risco do “choque das placas tectônicas”, com
δανοσ α τοδοσ οσ ορδεναµεντοσ ενϖολϖιδοσ.
Fica estabelecido o cerne das discussões envolvendo a pluralidade
δε ορδενσ ϕυρδιχασ: θυαλ  ο µοδο δε χονϖιϖνχια εντρε ασ νορµασ
e decisões de diferentes origens? É possível o diálogo? É possível
retroceder a um mundo no qual o Estado é o “senhor dos tratados”,
cabendo-lhe interpretar ao seu gosto suas normas, inclusive ditando
a subordinação dos tratados às normas internas? Caminhamos para
a mutilação da supremacia da Constituição, que cederia às normas e
decisões de órgãos judiciais e quase-judiciais internacionais?
Εµ ρεσυµο, οσ ορδεναµεντοσ ποδεµ σε χηοχαρ, ταλ θυαλ ασ πλαχασ
tectônicas, com decisões contraditórias oriundas do plano doméstico
ε δο πλανο ιντερναχιοναλ.
No Brasil, o “choque das placas tectônicas” era questão de tempo e
ocorreu, com estardalhaço, em 2010, no julgamento da Arguição de
Descumprimento de Preceito Fundamental nº 153 pelo STF e, me
ses depois, na condenação do Brasil no Caso Γοµεσ Λυνδ περαντε α
Χορτε Ιντεραµεριχανα δε ∆ιρειτοσ Ηυµανοσ. Χοµο ϖερεµοσ, ο µεσ−
mo objeto (lei brasileira de anistia aos agentes da ditadura militar,
envolvidos em graves violações de direitos humanos), foi apreciado
πορ δοισ Tribunais vinculados a ορδενσ ϕυρδιχασ διστιντασ, χοµ δε−
cisões aparentemente contraditórias.
Εστε αρτιγο τεµ χοµο προποστα αναλισαρ ο φενµενο δα πλυραλιδαδε
das ordens normativas focado na situação brasileira e propor as alter
νατιϖασ ποσσϖεισ.
anuario001.indd 99 10/8/2012 2:47:25 PM

To continue reading

Request your trial